شود : رتل الشيء مقصود آن است كه نظم و ترتيبى نيكو پيدا كرد ؛ و رتّل الكلام ، يعنى اجزاء سخن را خوب با يكديگر پيوست ؛ و رتّل القرآن يعنى در خواندن قرآن تأنق و حكمت به كار برد . و رتل در اصطلاحات نظامى به معنى صف بستن سپاهيان و به ترتيب پشت سر هم قرار گرفتن آلات و ادوات نظامى است ؛ و به قولى پايين آوردن صوت هنگام خواندن است . « 21 » [ 5 - 6 ] خداى متعال يكى از پيامدهاى اساسى را كه سبب كشف اهميت قيام شبانه مىشود ، بيان مىكند ، و آن بيان نقش اساسى آن در ساخته شدن شخصيت مكتبى تواناى بر تحمل مسئوليت وحى است ؛ امانت الاهى ، از آن روى كه با هواهاى بشرى و آسايش دوستى آدمى مخالفت دارد ، سنگين مىنمايد ، و ايستار درست در برابر آن گريختن از قبول اين مسئوليت نيست ، بلكه بالا بردن و رساندن مقام نفس به ترازى است كه بتواند با تزكيه و تربيت و تعليم از طريق برنامه‌هاى گوناگون ، بار آن مسئوليت را بپذيرد ، و يكى از اين گونه وسايل قيام شبانه است كه در آيات گذشته به آن اشاره شد . / 21 إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ما به زودى بر تو سخنى را القا مىكنيم كه سنگين است . » عبد اللَّه بن عمر گفت : يعنى به زودى گفته‌اى را به تو وحى مىكنيم كه بر تو و بر امّت سنگين است ؛ « 22 » و گفته شده كه مقصود از « ثقيلا » آن است كه جز قلبى تأييد شده با توفيق و نفسى تقويت شده با توحيد ، نمىتواند حامل آن باشد ؛ و به گفته ديگرى ثقيل به معناى عظيم الشأن و بلند مرتبه است ، چنان كه گفته مىشود : اين كلام رصين است ، و اين سخنى است كه چون در جاى خود قرار گيرد داراى وزن است ؛ « 23 » و قولى آن است كه در ميزان روز قيامت سنگين است . و قرطبى گفت : اين وابسته به امر واجب بودن قيام ليل است ، يعنى از آن روى سنگين است

--> ( 21 ) - المنجد ، ماده رتل با اضافه و تصرف . ( 22 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 447 . ( 23 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 378 .